Một người vừa hớt hải chạy vào đại sảnh tòa lâu đài Cẩm Chướng gần thành phố Toulouse. Nói đúng hơn là chạy vào căn phòng chung của trang trại khá lộn xộn nhưng chủ nhân bắt phải gọi bằng cái tên mĩ miều ấy. Anh ta vung một mớ giấy trên tay:

– Ngài D’Aurignac! Hãy trả tiền hối phiếu cho tôi! Chậm mất một tháng rồi!

Người bị đòi nợ vẫn thản nhiên:

– Khỏi lo, bạn thân mến! Tôi sẽ trả hết trả đủ!

– Trả bằng gì? Ông thiếu tiền khắp thiên hạ!

– Ừ, nhưng không còn lâu nữa đâu!… Lại gần đây! Tôi sẽ lộ bem với ông, chỉ cho một mình ông thôi.

Người chủ nợ, một nông dân khá giả ăn vận đúng mốt nông thôn thời Đệ nhị Đế chế không khỏi bối rối trước vẻ tự tin của kẻ được coi là nhà quí tộc phá sản, có phong thái đặc kiểu tỉnh thành. Người này hạ thấp giọng:

– Thế này này… Bà D’Aurignac thực ra không phải mẹ tôi. Tôi là con độc nhất, được quyền thừa kế phu nhân MontMalette de Castel, chủ nhân tòa lâu đài gần Toulouse. Bằng chứng nằm trong cái kia kìa (ông ta chỉ chiếc hòm đặt trong phòng, hơi cổ, đánh đai sắt lằng nhằng, gắn ổ khóa tổ bố… )

Ngưòi nông dân nhìn chiếc hòm với vẻ rất chú ý.

– Thế nhé! Hãy cho tôi một thời gian nữa. Phu nhân MontMalette de Castel già lắm rồi, khi bà qua đời tôi sẽ trả ông cả gốc lẫn lãi, mà lãi rất to cơ!

– Thôi được, nếu đúng như vậy thì đồng ý!

Ngài D’Aurignac chỉ còn việc bá vai bác chủ nợ tiễn ra cửa. Khi quay vào, một bé gái chừng mười tuổi đã đứng theo dõi cảnh vừa qua chạy bổ tới.

– Bố ơi, có đúng nhà mình sắp giầu không hử bố?

Bố nó mỉm cười. Ông lấy chiếc chìa khóa to đùng đút vào ổ khóa hòm.

– Còn hơn thế nữa kìa, Thérèse con! Nhìn đây này…

Tiếng ổ khóa rít kèn kẹt. Nắp hòm dựng lên. Trong hòm có rất nhiều bụi và một vỏ chai rỗng.

– Con hiểu không? Điều quan trọng không phải ở chỗ mình có nhiều của mà ở chỗ làm cho thiên hạ tin mình giầu thật.

Thérèse hiểu. Cảnh bố nó trình diễn chiếc hòm sẽ không bao giờ phai mờ trong kí ức nó, sau này lớn lên nó sẽ tái bản theo cách của nó. Bố nó chỉ là gã tinh quái, nó mới là thiên tài. Thérèse sẽ trở thành kẻ lừa đảo tài tình nhất của mọi thời đại.

Thérèse, sau này lấy tên đầy đủ là Thérèse Humbert sinh năm 1856 trong hoàn cảnh gia đình có nhiều khó khăn. Bố là con hoang bị người mẹ ruồng bỏ không thừa nhận, mãi tới năm ba mươi tám tuổi mới được người mẹ, bà D’Aurignac nhận là con đẻ. Từ đó anh ta lấy tên GuillaumeAuguste D’Aurignac và tự phong tước bá. Trang trại Cẩm Chướng gần thành phố Toulouse nghiễm nhiên được gọi là “Lâu đài Cẩm Chướng.”

Tuy vậy những danh hiệu quí phái đó vẫn không đưa nổi gia đình thoát khỏi cuộc sống nghèo túng. “Bá tước D’Aurignac” chỉ làm công việc mai mối hôn nhân kiêm trồng nho nghiệp dư, những nghề ít lời. Nhưng tuổi trẻ của Thérèse vẫn khá sung sướng. Cũng như các anh chị em trong nhà: Emile, Romain và Marie, cô yêu quí người bố đầy sức sống mãnh liệt, lắm tài. Cả mấy đứa đều coi đạo đức là một khái niệm rất mơ hồ, và khi Thérèse bắt đầu trổ tài, cả nhà đồng lòng xúm lại tiếp tay cô ta…

Thérèse lớn nhanh như thổi. Năm 1877, cô vừa tròn hai mươi… Từ vài năm nay, gia đình D’Aurignac có người bạn hàng xóm mới: gia đình Humbert. Cách tòa Cẩm Chướng không xa, Gustave Humbert có ngôi nhà nghỉ hè, năm nào cũng tới nghỉ. Ông ta mua của Guillaume D’Aurignac một thùng vang, từ đó hai gia đình kết thân với nhau.

Gustave Humbert không phải loại xoàng. Một nhân vật cực kì quan trọng, một chính khách có uy tín lớn của nền Đệ tam Cộng hòa, thượng nghị sĩ, tổng chưởng lí Tòa Kinh tế, giáo sư luật tại đại học Toulouse. Con trai ông, sinh viên luật khoa Frédéric tuy không mấy hào hứng dự thi nhưng cũng vừa tốt nghiệp. Thérèse mê ngay chàng trai hàng xóm.

Cô không đẹp. Sau này một nhà báo tả: “Cô có cái mũi vừa lệch vừa khoằm, môi trên nhô dài, cằm vuông như cằm đàn ông, vẻ mặt chẳng được nét nào dễ nhìn.” Nhưng nhà báo viết tiếp: “Thiếu phụ rất xấu gái, nhưng vẻ xấu xí của cô không tầm thường, đã thế lại có biệt tài thuyết phục mọi người…” Quả thật Thérèse có sức quyến rũ mạnh do trí thông minh khác thường. Nên Frédéric mê ngay cô gái.

Trong tình yêu này, công bằng mà nói thì Thérèse hoàn toàn không tính toán vụ lợi. Hai người trẻ tuổi yêu nhau thực tình. Thérèse tuy là người suốt đời toàn nói dối nhưng sau này cũng thú nhận: “Người duy nhất tôi thực lòng muốn chinh phục bằng tình yêu là chồng tôi.” Tuy yêu nhau nhưng họ không thể tiến tới hôn nhân. Sự cách biệt về danh giá về của cải ngăn cản họ.

Vì thế Thérèse sực nhớ tới chiếc hòm. Và bịa ra câu chuyện thừa kế…

Câu chuyện bịa được xây dựng rất khéo. Thérèse tuyên bố cô được thừa kế từ phu nhân Baylac chủ lâu đài Marcotte. Khoản thừa kế rất lớn nhưng cô gặp phải một người chủ nợ quá tỉ mẩn, tuy đã được Thérèse cung cấp mọi chứng từ liên quan nhưng vẫn khăng khăng không chịu cho cô vay. Qua tìm hiểu, cô mới biết sở dĩ có vướng mắc là do tên cô bị viết sai chính tả trong hồ sơ hộ tịch, do đó cần tiến hành một số thủ tục pháp lí để hợp thức hóa quyền thừa kế…

Ông bố chồng tương lai, Gustave Humbert, giáo sư luật học, chánh án Tòa Kinh tế tin ngay, không kiểm tra xác minh gì hết. Vì Thérèse rất khéo giả bộ ngây thơ, giả bộ gần như ngốc nghếch, thổ lộ vụ việc với ông bằng giọng ngập ngừng, rụt rè như thổn thức làm ông xúc động la lên:

– Con dâu của bố, đừng lo lắng gì. Có bố đây!

Ngay trong tháng Chín năm đó, năm 1878, đám cưới được cử hành.

Hai vợ chồng dọn về Paris, ở trong phường bình dân Mouffetard. Không có tiền xài, họ thế chấp “lâu đài Marcotte”. Thế chấp mà chẳng sợ mất mát vì lâu đài chỉ tồn tại trong tưởng tượng của Thérèse Humbert, nói đúng ra là trong tưởng tượng của hai vợ chồng, vì anh chồng từ nay đã trở thành đồng phạm đắc lực, cả hai bổ sung cho nhau trong mọi mánh lừa đảo. Vợ có tài dựng đứng, chồng thành thạo pháp luật.

Trong vài năm đầu họ cũng chỉ như bố Thérèse ngày trước, sống nhờ vào những cú lừa nhì nhằng… Phải chờ thời cơ thuận tiện mới có dịp đổi đời. Thời cơ ngàn vàng ấy xuất hiện năm 1882: Gustave Humbert lên làm bộ trưởng Tư pháp. Chỉ sau một đêm, hai vợ chồng đã trở thành con đẻ và con dâu của vị bộ trưởng đầy quyền uy trong chính phủ.

Thérèse Humbert không chần chừ một giây: sẽ tái bản vở kịch chiếc hòm báu vật, sẽ dùng khoản thừa kế bịa đặt làm của thế chấp vay tiền. Lần này, ả biết sẽ không dễ dàng như lần trước. Ả sẽ phải đương đầu không phải với một anh chàng ngốc nghếch tỉnh lẻ hay với ông bố mềm lòng vì mối tình của cậu con cưng. Quả lừa thừa kế là quả lừa rất khó thực hiện vì kẻ đi lừa buộc phải bịp những chủ ngân hàng, những công chứng viên và những tên chuyên sống bằng nghề cho vay nặng lãi. Họ đều khôn ngoan lọc lõi, đặc biệt rất cảnh giác khi chi tiền trên cơ sở những khoản thừa kế chưa nắm chắc trong tay. Nên bao giờ họ cũng xác minh rất kĩ tính hiện thực của số tài sản thừa kế và quyền thừa kế hợp pháp của người vay tiền.

Chính vì thế mà Thérèse Humbert có dịp tỏ rõ biệt tài lừa đảo của ả. Nhằm ngăn cản mọi ý đồ xác minh, ả dựng lên một vụ tranh chấp quyền thừa kế giữa ả và đối thủ, nhưng lợi thế thuộc về phía ả. Mọi người thấy hai bên chi những khoản tiền lớn để theo đuổi kiện tụng sẽ chẳng nghi ngờ gì về sự tồn tại của gia sản thừa kế. Và vì lợi thế thuộc về Thérèse Humbert, sớm muộn ả sẽ thắng kiện sẽ thụ hưởng gia sản thừa kế nên những người có tiền cho vay sẽ chẳng ngần ngại gì.

Trong lịch sử tội phạm học, vụ này được ghi lại dưới tiêu đề “Vụ thừa kế Crawford”.

Tóm tắt vở kịch do Thérèse Humbert dựng lên như sau. Nói là tóm tắt, vì vụ này kéo dài hàng chục năm với nhiều thủ đoạn lắt léo.

… Nhà tỉ phú người Mĩ Henry Robert Crawford là bạn thân gia đình D’Aurignac, thậm chí là người tình của mẹ Thérèse làm di chúc ngày 6 tháng Chín 1877 để lại toàn bộ tài sản cho Thérèse, đứa con ngoại tình của ông ta: một trăm triệu frăng bằng cổ phiếu.

Thérèse Humbert sắp thụ hưởng khoản tiền này thì một di chúc thứ hai của nhà tỉ phú được phát hiện. Henry Robert Crawford đổi ý, trao quyền thừa kế cho Marie D’Aurignac em gái của Thérèse Humbert và hai người cháu ruột của ông: Henry và Robert Crawford. Phần của Thérèse Humbert chỉ còn ba chục ngàn frăng.

Theo luật định, khi có hai di chúc thì bản thứ hai mặc nhiên phủ định bản thứ nhất. Khốn nỗi nhà tỉ phú Mĩ lại viết cả hai bản trong cùng một ngày. Trên bình diện pháp lí, việc phân xử coi như bất khả thi. Hai bên đương sự bèn thỏa thuận: Thérèse Humbert được nhận tài sản với điều kiện chi cho hai người cháu Crawford sáu triệu frăng. Ban thỏa thuận được hai bên kí kết đàng hoàng. Nhưng chẳng bao lâu sau hai người cháu không chịu, tuyên bố chống lại việc Thérèse Humbert thừa hưởng gia tài.

Đầu năm 1883, vụ tranh chấp đang ở tình trạng nhùng nhằng thì vợ chồng Humbert phát hiện hai người cháu Crawford đang ở Paris. Hai vợ chồng bèn cử luật sư tới gặp họ để thương lượng. Luật sư gặp trong một khách sạn loại sang hai chàng trai nói tiếng Pháp lơ lớ giọng Mĩ (đó là hai em trai Romain và Emile D’Aurignac thủ vai). Họ hỏi:

– Ông luật sư tới có việc gì?

– Tôi yêu cầu hai ông tôn trọng và thực thi bản thỏa thuận đã kí với bà Thérèse Humbert.

– Không đời nào! Hơn nữa, vì đất nước ông đối xử với chúng tôi như vậy, chúng tôi trở về Mĩ và sẽ không bao giờ quay lại!

Hai gã đi Le Havre. Trước khi xuống tàu về nước, họ tới gặp luật sư Parmentier ủy nhiệm ông ta theo đuổi vụ kiện, huy động các luật sư Paris vào cuộc. Vẽ ra tình tiết rất tài hoa này Thérèse Humbert làm mọi người không hề ngạc nhiên khi hai người cháu Crawford sau này không xuất đầu lộ diện một lần nào. Vậy là phe đối thủ tưởng tượng của Thérèse Humbert đã hình thành, mang theo khả năng thua kiện rất rõ ràng. Thoạt tiên Parmentier không chịu, ông bảo hai người cháu Crawford:

– Tôi không thể nhận lời. Hai ông đã kí tên vào bản thỏa thuận đó rồi. Không hi vọng gì đâu.

Có thể luật sư thoáng nghi ngờ: cố tình theo đuổi một vụ kiện cầm chắc sẽ thua, biết đâu chẳng có chuyện mờ ám gì đây! Nhưng Thérèse Humbert đã dự liệu tất cả. Hai cậu em rỉ

Therese Humbert tai luật sư Parmentier: họ chấp nhận bản thỏa thuận vì hai bên đã giao ước miệng với nhau: Marie D’Aurignac sẽ lấy Robert Crawford. Nhưng sau đó Marie lại từ chối. Vì sự lật lọng ấy, họ muốn trả thù Thérèse Humbert, bằng mọi cách trì hoãn ngày bà ta thụ hưởng quyền thừa kế. Một cậu em kết luận:

– Để đạt mục đích, chúng tôi sẵn sàng tận dụng mọi thủ tục pháp lí để kéo dài thời gian…

Cậu em kia tiếp lời:

– Tốn kém bao nhiêu không thành vấn đề. Chúng tôi thừa sức cung cấp mọi phương tiện luật sư cần…

Luật sư Parmentier thấy nên nhận. Hai người này đâu cần thắng kiện! Họ chỉ muốn trả thù theo cách của họ, bằng khả năng tài chính của họ. Còn ông thì sẽ được những khoản thù lao đáng nể. Tội gì!

Ông bắt tay vào cuộc…

Ngay lập tức, toàn Paris đồn ầm lên: con dâu bộ trưởng Tư pháp được thừa kế một trăm triệu frăng. Số tiền khổng lồ đang ở trong tầm tay bà, có thể nói đã nằm trong nhà bà ta, trong chiếc hòm đặt trong phòng riêng. Khốn thay, bà chưa động tay tới được vì hai gã Mĩ xấu bụng đã khiếu kiện bà tuy chúng biết chắc sẽ thua! Công lí đứng về phía bà Thérèse Humbert, chắc chắn bà sẽ thắng nhưng trước mắt cần có nhiều tiền để theo đuổi kiện tụng.

Đúng như Thérèse Humbert dự tính, các chủ ngân hàng, các chưởng khế, các nhà kinh doanh tài chính nườm nượp kéo đến xin được cho ả vay tiền.

Bắt đầu một vụ kiện tụng kéo dài, đồng thời cũng bắt đầu một quá trình giầu lên nhanh chóng của Thérèse Humbert. Luật sư Parmentier ra sức vận dụng mọi biện pháp trì hoãn do pháp luật qui định. Frédéric Humbert cũng bằng mọi mánh khóe hợp pháp ra sức kéo dài thời gian. Trong khi đó, bọn thiêu thân lóa mắt vì quyền thừa kế khoản gia tài ảo của tỉ phú Crawford ảo cứ sốt sắng chi tiền, chi nữa, chi trong hai chục năm liền!

Với mấy chục triệu được vay, hai vợ chồng Humbert dọn tới đường Fortuny, rồi vào ở một cơ ngơi lộng lẫy trên mặt tiền đường GrandeArmée, tậu lâu đài Nước Chảy gần thành phố Melun, ăn chơi thả dàn, mở những cuộc tiếp khách linh đình, khoản đãi các chủ nợ ngày càng đông đúc càng nhiệt tình vì nữ chủ nhân chấp nhận lãi suất rất cao.

Sau ba năm theo đuổi, hai người cháu Crawford đã tận dụng bằng hết mọi biện pháp theo luật định để cản trở Thérèse Humbert thừa kế. Ngày 27 tháng Mười 1886, tòa phán quyết: Thérèse Humbert thắng, các cháu Crawford phải thực thi bản thỏa thuận. Gia sản do nhà tỉ phú để lại sẽ vào tay Thérèse Humbert, đương sự chỉ phải chi sáu triệu cho hai cháu Crawford.

Các chủ nợ chạy tới chúc mừng, nhân thể xin lấy lại tiền cả gốc lẫn lãi. Thérèse Humbert đón tiếp họ rất vui vẻ, chiêu đãi một tiệc linh đình trong ngôi nhà mặt tiền đường GrandeArmée. Sau đó hai vợ chồng làm thủ tục đăng kí chuyển giao tài sản mất một trăm hai chục ngàn frăng (khoảng hai triệu frăng hiện giờ) và chờ giấy phép mở hòm.

Đúng lúc đó tai họa ập tới: hai cháu của Crawford, hai tên ghê tởm mặt dày mày dạn đó lại chống án! Thế là phải đợi. Mọi chuyện phải làm lại từ đầu!

Lần này vụ kiện tụng diễn ra càng ồn ào càng rầm rộ hơn: người ôm tiền đến cho vay càng nhiều, các buổi tiếp khách tại ngôi nhà đường GrandeArmée càng đông vui, các dạ hội trong lâu đài Nước Chảy gần Melun càng lộng lẫy. Frédéric Humbert nhẩy vào chính trường và nhờ sẵn tiền sẵn ô dù, gã được cử tri bầu làm nghị sĩ đại diện vùng SeineetMarne. Tóm lại, hai vợ chồng thành đạt trên mọi lĩnh vực.

Dù vậy, vụ kiện vẫn tiến triển theo qui trình của nó nên bốn năm sau phán quyết lần xử sơ thẩm, ngày 3 tháng Giêng 1890 tòa Phúc thẩm tuyên Thérèse Humbert thắng kiện. Lần này có lẽ cuộc đại phiêu lưu phải kết thúc, bởi lẽ mọi khả năng về pháp lí nhằm kéo dài thời gian đã sử dụng hết.

Vậy mà vẫn chưa kết thúc. Vì sau khi đã khéo léo luồn lách pháp luật hai vợ chồng Humbert lại gặp may. Khi tuyên án, ông chủ tọa phiên tòa phạm một lỗi về thủ tục tố tụng, sau đó phải đính chính. Như vậy là phạm luật, và hai gã Crawford không bỏ lỡ cơ hội, đòi xử giám đốc thẩm và tin chắc sẽ thắng.

Một lần nữa cả Paris lại xôn xao. Không nghi ngờ mà chỉ thương cảm cho Thérèse Humbert gặp phải những địch thủ cực kì lì lợm. Đã thế lại gặp cảnh ngộ trớ trêu: trong nhà có sẵn một trăm triệu frăngvàng ngay trong tầm tay mà không được đụng tới! Thật đáng thương hết sức!

Tuy nhiên, có một vài chủ nợ muốn lấy lại tiền. Không phải vì nghi ngờ mà vì thực sự cần tiền. Thérèse Humbert trả cho họ bằng tiền vay của người khác. Hơn nữa, còn dự tính sẽ trả nợ cho tất cả! Bằng cách các chủ ngân hàng vẫn làm lâu nay: sinh lợi bằng tiền thiên hạ. Năm 1893, ả đội tên khác mở hội “Niên kim Trọn đời của Paris”, hội sở ở số 16 đường Pergolèse (cổng sau ngôi nhà mặt tiền đường GrandeArmée của hai vợ chồng). Rồi đầu tư vào kinh doanh bất động sản.

Thérèse Humbert tỏ ra có tài kinh doanh ngang với tài lừa đảo. Ả thu được lợi nhuận rất cao. Nếu có thời gian, có thể ả sẽ tích góp được một trăm triệu thật chứ không chỉ bịa như lâu nay vẫn bịa. Và sẽ thực hiện được cú lừa hoàn hảo, tuyệt đối: làm giầu bằng tiền người khác mà không làm ai thiệt hại một xu nhỏ nào, vì tất cả đều được hoàn vốn đầy đủ. Đi lên từ số không, ả sẽ giầu sụ mà không làm ai thiệt hại mảy may!

Nhưng muốn thế phải có thời gian… Khốn khổ cho Thérèse Humbert, tòa giám đốc thẩm động lòng thương xót trước những bất hạnh của ả, nên tuy khuyết điểm của tòa phúc thẩm đã hiển nhiên nhưng tòa giám đốc thẩm đã vận dụng nhiều thủ thuật pháp lí tài tình để không tiêu hủy bản án đã tuyên. (Hiện nay các sách giáo khoa về luật học vẫn nêu trường hợp này làm mẫu mực). Thérèse Humbert thắng kiện, được thừa kế một trăm triệu, chỉ phải chi cho hai cháu Crawford sáu triệu. Thế mới chết!

Tuy tình thế gần như tuyệt vọng, nhưng vợ chồng Humbert, nhất là chuyên gia pháp luật Frédéric một lần nữa lại tỏ ra có biệt tài. Họ tuyên bố: đã kí thỏa thuận mới với Henry thay mặt cho Robert. Dĩ nhiên thỏa thuận này phủ định bản trước. Nhưng khi biết tin, Robert nói hắn không đồng ý và phát đơn kiện Henry, kiện luôn cả hai vợ chồng Humbert. Mọi chuyện phải bắt đầu lại từ đầu!

Lần này mọi người không khỏi ngạc nhiên trước những sự kiện kì cục chưa từng thấy. Để đề phòng mọi bất trắc Thérèse Humbert quyết định đánh một đòn mạnh. Qua luật sư của mình, ả đề nghị luật sư của Robert Crawford kiểm tra bên trong chiếc hòm. Nhưng vị luật sư này nhận được thư của thân chủ ông ta (thư do Romain D’Aurignac viết) cho biết: cấm không được kiểm tra toàn bộ nội dung chiếc hòm vì như vậy có thể bị đối thủ coi là chấp nhận bản thỏa thuận. Ông chỉ được kiểm tra coi thử số lãi của khoản tiền trong hòm có đấy không. Bữa luật sư của Robert tới kiểm tra, Thérèse Humbert chìa trước mặt ông ta năm trăm chín mươi bẩy ngàn frăng, rồi bỏ lại vào chiếc phong bì gắn xi trong hòm…

Hay tin đó, giới thượng lưu lại mở cuộc diễu hành rầm rộ tới ngôi nhà mặt tiền đường GrandeArmée. Giám đốc cảnh sát Lépine là một trong những người chăm tới đó nhất. Vợ chồng Humbert nhờ có những khoản đầu tư khổng lồ vào thị trường bất động sản trở thành một trong những người giầu nhất nước Pháp thời đó. Sau mười lăm năm lừa bịp, họ vẫn được mọi người rất tin tưởng. Bằng chứng tiêu biểu nhất: một số chủ nợ yêu cầu công ty bảo hiểm Lloyd’s lớn nhất nước Anh đứng ra bảo lãnh việc đòi nợ và được công ty này chấp thuận liền!

Nhiều năm nữa trôi qua. Vụ thừa kế gia tài Crawford bắt đầu từ 1883 đã kéo dài tới gần cuối thế kỉ XIX. Bắt đầu xuất hiện những tín hiệu báo trước hồi kết thúc. Một số người chợt đặt câu hỏi: gia đình Crawford có thật hay không? Năm 1889 Girard giám đốc ngân hàng Elbeuf, người đã cho Thérèse Humbert vay mười triệu frăng bỗng uống thuốc ngủ tự sát. Tình hình trở nên nguy ngập. Thérèse Humbert tự bảo vệ bằng cách tung tin Marie D’Aurignac sắp làm lễ cưới với Robert Crawford; cho mọi người vào nhà xem bộ đồ cưới của cô em Marie. Một chủ nợ phát đơn kiện liền được ả trả một lúc toàn bộ số tiền nợ khiến ông ta hỉ hả bãi nại liền.

Dù sao cũng đã quá muộn. Bởi lẽ sự phá sản của ngân hàng Elbeuf đặt ra câu hỏi trước nay chưa ai nghĩ tới: gia đình Crawford ở nơi nào? Lâu nay mọi thư từ Thérèse Humbert gửi cho họ đều gửi theo phương thức lưu kí ở bưu điện New York. Khi được hỏi, ả đáp bừa: “Số nhà 1202 đường Broadway”. Kiểm tra tại chỗ, người ta thấy địa chỉ này là… một công viên.

Báo Buổi sáng phát động một chiến dịch tấn công quyết liệt vào hai vợ chồng Humbert. Luật sư của ngân hàng Elbeuf, về sau lên làm chủ tịch hội đồng quản trị ngân hàng này, ông WaldeckRousseau tuyên bố: Đây là vụ lừa đảo lớn nhất thế kỉ!

Đầu tháng Năm 1902, hai vợ chồng Humbert phải ra trước tòa. Thật trớ trêu, chính người đảm nhận trách nhiệm bào chữa cho hai bị cáo, luật sư Du Buit lại là người thúc đẩy sự sụp đổ tới nhanh hơn. Ông ta tin thân chủ của mình vô tội nên lớn tiếng đề nghị tòa:

– Nhằm tránh mọi lời cáo buộc ác ý, tôi đề nghị mở chiếc hòm và kiểm kê mọi thứ trong hòm.

Vị chủ tọa đồng ý ngay:

– Hòm sẽ được mở lúc mười bốn giờ ngày 9 tháng Năm. Luật sư Lanquest chủ tịch hội đồng chưởng khế chịu trách nhiệm kiểm kê.

Đúng ngày giờ đó, đại lộ GrandeArmée kẹt cứng người hiếu kì xen lẫn các kí giả trong nước và nước ngoài. Đích thân giám đốc sở cảnh sát Lépine chỉ huy đội quân giữ trật tự, một nhiệm vụ mà người bạn thân thiết của vợ chồng Humbert chắc chắn không muốn làm. Các thẩm phán có cảnh sát hộ tống cùng với công chứng viên gọi cửa. Một người trong đám đông gia nhân phục vụ trong ngôi nhà trịnh trọng ra nói:

– Ông chủ bà chủ đang ở lâu đài Nước Chảy sắp về.

Mọi người kéo vào căn phòng của Frédéric, nơi để chiếc hòm nổi tiếng… Chiếc két sắt của vợ chồng Humbert đã từng được các nhà biếm họa vẽ lên mọi tờ báo nằm lù lù trong phòng, cửa két khóa chặt bằng những ổ khóa tối tân nhất.

Tuy gia nhân nói vậy nhưng chờ mãi không thấy hai vợ chồng Humbert về, ông chưởng lí ra lệnh gọi thợ khóa tới. Sau nhiều giờ mầy mò, thợ khóa mở được cánh cửa to đùng. Sau những tiếng sắt thép loảng xoảng, giờ đây trong phòng tuyệt đối im lặng, một không khí im lặng thành kính. Chưởng khế Lanquest phụ trách kiểm kê tiến lại gần két sắt dõng dạc xướng to:

– Một tờ báo cũ. Một đồng xu tiền Ý…

Không, chiếc hòm không rỗng tuếch. Hòm rỗng thì quá tầm thường, chỉ hợp với một tên bịp tầm thường chứ không xứng với Thérèse Humbert. Hòm của ả không thể rỗng, cũng như chiếc hòm ngày xưa trong “Lâu đài Cẩm Chướng”. Tờ báo cũ và đồng xu Ý trong hòm không phải do sơ ý, do bị bỏ quên. Nó là cái nháy mắt tôn vinh người đã nói câu: “Điều quan trọng không phải ở chỗ có nhiều của cải mà ở chỗ làm cho thiên hạ tin mình giầu thật!”…

Đoạn kết: y hệt mọi vụ gian lận lừa đảo từ trước tới giờ. Vợ chồng Humbert không trở lại ngôi nhà đường GrandeArmée, cũng không có mặt ở lâu đài Nước Chảy. Cảnh sát ập ngay tới đó nhưng không thấy chúng.

Chúng không còn ở trong nước. Cùng với các em trai em gái, chúng trốn sang Madrid, ẵm theo quĩ hội “Niên kim Trọn đời của Paris”. Pháp yêu cầu Tây Ban Nha dẫn độ về nước và tống giam cả bọn vào tháng Mười hai năm 1902.

Ngày 8 tháng Tám 1903 Thérèse Humbert ra trước tòa cùng với chồng, hai gã em trai và đứa em gái. Hầu hết những người tới dự phiên tòa đều tỏ cảm tình với “Bà Lớn Thérèse” theo cách gọi của báo chí hồi đó. Người ta có cảm tình với tên bịp chỉ đánh những kẻ đã giầu nứt đố đổ vách nhưng vẫn còn máu tham, và xét cho cùng, chúng bị đánh như vậy cũng đáng đời! Những cú lừa thật tài tình làm cả nước Pháp khi biết chuyện đã lăn ra cười không dứt.

Nếu nhìn vào số tiền bị lừa đảo lên tới con số khổng lồ: hàng chục tỉ frăng, tính theo thời giá có thể lên tới hàng trăm tỉ, ta thấy đoàn bồi thẩm cũng tỏ ra khoan dung. Tòa chỉ tuyên phạt hai vợ chồng Humbert năm năm tù, Romain D’Aurignac ba năm, Emile hai năm, tha bổng Marie.

Phiếm luận:

“Điều quan trọng không phải ở chỗ có nhiều của cải mà ở chỗ làm cho thiên hạ tin mình giầu thật!” Thủ đoạn của đôi vợ chồng đại bịp tuy đã cũ nhưng giờ đây vẫn đang được sử dụng nhiều và vẫn đánh lừa được nhiều người.