Khi chuyện này xẩy ra hồi giữa năm 1981, Camille Moreau ba lăm tuổi đang làm cho một hãng xây cất nhà tại một thành phố lớn miền trung nước Pháp. Camille Moreau là nhân viên thương vụ, chịu trách nhiệm thương lượng với khách mua nhà. Nhờ bề ngoài dễ nhìn, tính tình xởi lởi dễ gây cảm tình nên anh thường bán được hàng. Hơn nữa, anh còn là người có lương tâm nghề nghiệp, thường căn cứ vào thu nhập của khách để góp ý về kế hoạch trả góp phù hợp nhất. Bản thân anh cũng giỏi về kinh doanh tài chính, tiền tiết kiệm của anh đều đầu tư vào thị trường chứng khoán, tất nhiên chỉ ở mức khiêm tốn thôi.

Không hiểu sao tự dưng chị vợ bỏ rơi anh ta. Một cô bạn gái khuyên: để khỏi suy sụp tinh thần, nên tham gia các việc từ thiện. Camille Moreau nghe theo lời khuyên đó và tại Hội Từ thiện Thiên Chúa giáo của thành phố anh có dịp làm quen với René Degros, được mọi người xung quanh kính cẩn gọi là “Ông René”. Ông này khá kì cục. Tuy đã bẩy tư nhưng vẫn nhanh nhẹn hoạt bát, hết mình với việc từ thiện đồng thời cũng nhậu nhẹt hết mình. Mọi người xầm xì: lão có bí quyết gia truyền nên mới giầu có thế và khỏe mạnh thế; lão là một vị thánh sống trên thị trường chứng khoán, lão đầu tư vào chỗ nào cũng thu được những món lợi nhuận thần kì.

Camille Moreau thường bàn luận với “Ông René” nhiều lần về đề tài mua bán chứng khoán. Dần dần thấy đã thân nhau, Camille đánh bạo hỏi dò bí quyết làm ăn của Ông René.

“Ông René” tủm tỉm cười.

– Làm gì có bí quyết nào! Dễ như trở bàn tay thôi!

Nhìn lão ta, không ai nghĩ lão là một kẻ phiêu lưu. René trông già hơn tuổi, trán hói chỉ còn lơ thơ vài sợi tóc bạc, đeo cặp kính trắng tổ bố, trông như một ông ngoại nghiêm chỉnh, thậm chí, một cụ cố rất hiền từ. Lão giải thích cho Camille Moreau:

– Mình mua bán trên thị trường các nước châu Á và đầu tư vào những thiên đường thuế vụ với những công cụ rất đặc biệt. Thạo một chút thì không lo gặp rủi ro.

– Ông đạt hiệu suất bao nhiêu?

– Mười phần trăm tháng.

– Xin lỗi, tôi nghe chưa rõ.

– Một trăm hai chục phần trăm một năm. Cứ thử đưa cho lão một ít tiền rồi sẽ thấy.

Rất cảnh giác, Camille Moreau chỉ đưa thử cho “Ông René” mười ngàn frăng. Một tháng sau “Ông René” trả cho Camille một ngàn frăng, sau đó cứ đều đều mỗi tháng lại đưa một ngàn frăng. Camille Moreau bắt đầu tin cậy, giao cho ông ta những món tiền lớn hơn và kể chuyện với bạn bè. Thế là chẳng mấy chốc Camille không những mang gửi tiền của mình cho “Ông René” mà gửi cả tiền của bạn bè thân quen.

Camille đã chui đầu vào bẫy. Diễn biến tiếp theo là cái mà bọn bịp bợm gọi là “cục tuyết lăn”. Một cái tên quá đẹp dùng cho một mánh lừa quá bỉ ổi…

Hai năm đã qua… Camille Moreau đã bỏ nghề bán chỗ ở, chính thức sắm vai nhà tư vấn đầu tư. Nhưng đó chỉ là vỏ bọc. Thực ra anh ta đã trở thành người cộng tác với René Degros, chuyên lo việc giữ sổ sách ghi tài khoản của khách hàng, đồng thời đóng vai người dắt mối, gọi nôm na là cò. Sau khi mách cho tất cả bạn bè quen biết thân sơ đều đã có phần trong những khoản đầu tư thần kì, gã đi chiêu mộ khắp nơi và chỉ nhận phần hoa hồng rất khiêm tốn. Nhưng vì tiếng lành đồn xa, một đồn mười mười đồn trăm nên tổng hợp lại thì đã có những khoản tiền rất lớn qua tay Camille. Nhờ vậy anh ta sống khỏe như chưa bao giờ được thế.

Camille Moreau biết mình đang làm một việc phi pháp, vì không được phép nhưng lại thực hiện chức năng của ngân hàng. Biết vậy nhưng gã tự trấn an: mình đâu có làm gì sai trái, xét đến cùng chỉ là làm dịch vụ, giúp đỡ mọi người có chỗ đầu tư. Tuy thế Camille vẫn rất thận trọng. Các tài khoản tiền gửi đều đánh số, sổ sách giấy trắng mực đen đều hạn chế ở mức tối thiểu, dùng xong là cho ngay vào máy nghiền giấy. Các khoản tiền gửi của mọi người đều bằng tiền mặt, nhận xong Camille trao cho “Ông René”, ông này hàng tháng lại đưa đủ tiền lãi cho Camille.

Dù vậy Camille Moreau vẫn thắc mắc: tiền này từ đâu ra? “Ông René” vẫn kín miệng như bưng không tiết lộ mảy may. Chỉ cho biết một điều duy nhất: ông ta liên lạc với một nhà đầu tư ngoại quốc và có nhiều chỉ điểm tài giỏi tại các thị trường chứng khoán toàn thế giới.

Ngoài chuyện đầu tư khó hiểu, “Ông René” vẫn tỏ ra là con người đáng kính. Tuy đã già nhưng vẫn rất tận tụy với công việc cứu giúp người bất hạnh, có mặt trong mọi cuộc họp của các tổ chức từ thiện, được mọi người trong thành phố hết sức quí mến kính trọng.

Nhiều tháng qua. Các khoản tiền gửi ngày càng nhiều, ngày càng lớn, tổng cộng lên tới nhiều tỉ frăng. Lớn tới mức làm Camille thấy choáng ngợp, rồi phát sợ. Anh thuê một thám tử tư. Không nói động tới hoạt động ngân hàng chui mà chỉ cho thám tử biết: anh định làm ăn lớn với René Degros nhưng vì cảnh giác nên muốn hiểu kĩ về đối tác.

Không bao lâu sau Camille được biết rõ sự thật: “Ông René” già nua đáng kính và tốt bụng không phải con người tử tế. Ông ta đã bỏ vợ và hai đứa con để nhập bọn với giáo phái Emmaus, sau đó bỏ đi vì bị cha Pierre buộc tội biển thủ công quĩ. Điều đáng ngạc nhiên là viên thám tử không phát hiện chút gì về hoạt động ngân hàng chui, chứng tỏ “Ông René” giữ bí mật rất cừ, cũng có thể vì viên thám tử thiếu tinh thần trách nhiệm không đi sâu. Tuy nhiên anh ta cũng tìm hiểu được ít nhiều tình tiết liên quan tới lĩnh vực này: “Ông René” đã 14 lần phải ra tòa vì hành nghề ngân hàng bất hợp pháp.

Camille Moreau thấy cần phải hành động ngay. Nhưng suy tính mãi, lật đi lật lại bài toán đến nát óc vẫn không tìm ra cách giải quyết. Không thể tố giác lão vì như vậy là tự tố giác mình, sẽ phá sản và vào tù là cái chắc. Bỏ của chạy lấy người cũng không xong, vì chắc chắn có một số khách hàng biết rất rõ về anh sẽ truy kích đến cùng, khó bề chạy thoát. Vả lại, dù sao Camille cũng còn có chút lương tâm, không nỡ bỏ mặc những người đã tin tưởng anh, thậm chí giao phó cả cơ nghiệp cho anh.

Suy tính mãi cuối cùng Camille Moreau quyết định ở lại. Cố tự thuyết phục: sau mười bốn lần ra tòa vì tội gian trá chắc “Ông René” đã tu tỉnh, đã tìm ra cách làm ăn chính đáng, đằng sau những vụ đầu tư thần kì của ông ta không có gì mờ ám, đúng là những vụ đầu tư trên thị trường chứng khoán châu Á và tại những thiên đường thuế….

Năm 1986. Điều Camille Moreau định làm: bỏ chạy tháo thân, lúc này lại do chính “Ông René” thực hiện. Lão thông báo cho Camille:

– Bạn Camille thân mến! Tôi sắp lên tuổi tám mươi, sức khỏe không còn được như xưa. Đành phải tìm đường rút lui thôi.

Camille Moreau không ngạc nhiên. Anh ta đã nhiều phen tự hỏi không hiểu bằng cách nào “Ông René” vẫn còn hoạt động mạnh đến thế ở tuổi của ông ta. Anh không ngạc nhiên nhưng không còn hồn vía nào nữa vì vẫn chưa biết những nơi đã bỏ vốn vào đầu tư là chỗ nào, đã thế anh lại sắp bị đội quân khách hàng hùng hậu kéo tới đòi mỗi tháng khoản lãi suất mười phần trăm tiền gửi. “Ông René” trấn an:

– Khỏi lo! Tôi sẽ giới thiệu anh liên lạc với đại diện của tôi ở ngoại quốc.

Ngày 4 tháng Mười hai 1986 Camille Moreau tới khách sạn Evian gặp công dân Thụy Sĩ tên Franz Ferney khoảng ba mươi tuổi. Anh ta rất lịch sự đi thẳng vào việc:

– Đề nghị chúng ta gặp nhau tại đây vào mỗi thứ Bẩy hàng tuần. Anh mang tới đây tiền gửi của khách trong tuần, nhớ là phải bằng tiền mặt. Tôi mang về Thụy Sĩ gửi và thứ Hai tuần sau mang tiền lãi tới đây cho anh.

Camille Moreau chắc mẩm phen này được biết thêm ít nhiều về những nơi đầu tư thần kì. Nhưng câu trả lời của Franz Ferney cũng y hệt câu trả lời của “Ông René”:

– Đơn giản thôi. Ta đầu cơ chứng khoán trên thị trường mấy nước châu Á và kinh doanh tại những thiên đường thuế…

Mọi việc lại tiếp tục như trước, với qui mô lớn hơn nhiều. Camille Moreau có thêm nhiều tay chân ở các tỉnh lớn. Mỗi tuần anh gom tiền nộp cho Franz Ferney từ hai đến năm triệu frăng tiền mặt, Franz Ferney mang sang Thụy Sĩ, thứ Hai tuần sau trở lại mang theo tiền lãi trao cho Camille.

Tai họa không còn xa, trái lại, đang ập đến. Camille Moreau cảm nhận rất rõ tuy không muốn tin có chuyện đó. Quả nhiên, sáu tháng sau, gã không thấy Franz Ferney tới gặp mình ở khách sạn Evian nữa. Hắn đã bốc hơi! Đã lặn mất tăm!

Camille Moreau còn lại một mình với số tiền gửi khổng lồ của khách. Chẳng còn cách nào khác ngoài cách trả tiền lãi hàng tháng cho khách bằng những khoản tiền gửi mới nhận. Đây là cách duy nhất để khỏi đổ bể!

Và Camille Moreau chợt nhận ra sự thật kinh hoàng: không có thị trường chứng khoán châu Á cũng chẳng có thiên đường thuế nào! “Ông René” sau đó là Franz Ferney đã làm cái anh ta sắp làm: trả tiền lãi cho khách hàng cũ bằng tiền gửi của khách hàng mới! Một biện pháp có thể áp dụng với điều kiện quĩ vốn ngày càng lớn, nhưng cuối cùng thì thảm họa là tất yếu không sao tránh khỏi!

Đây là mánh lừa đảo có tên “cục tuyết lăn”. Tên bịp có thể đút túi những khoản tiền lớn nhưng phải biết rút lui đúng lúc. Khi thấy tình hình nguy ngập, nó phải bày mưu để trút trách nhiệm lên đầu một thằng ngu, thằng này sẽ gánh tội cho thằng trước.

Camille Moreau hiểu ra rằng mình chính là thằng ngu đó. Nhưng vì không còn lựa chọn nào khác, vì muốn ngày thảm họa càng lâu tới càng tốt nên gã đành lao đầu vào thứ lôgic ma quái đó, vào cuộc chạy trốn điên rồ đó. Mỗi ngày càng cần có nhiều tiền hơn để trả lãi cho khách, tuy biết rồi đây sẽ mang những món nợ khổng lồ. Gã tuyển mười tám tên cò mồi trên khắp nước Pháp. Những tên cò rất đắc lực, làm việc rất hiệu quả, rủ được rất nhiều người tham gia đầu tư. Trong số cò này, có một số nhân viên ngân hàng, nhiều viên chức và một thanh tra cảnh sát!

Camille Moreau không sợ khách khiếu kiện gã trước tòa. Vì bản thân họ cũng phạm pháp, há miệng mắc quai. Tiền họ gửi phần lớn là những thu nhập bất hợp pháp, những khoản doanh thu không khai báo, trốn thuế. Họ cũng đã được bọn cò cho biết số tiền họ gửi sẽ được chuyển ra nước ngoài, tiền lãi sẽ chuyển về nước. Nghĩa là họ tham gia việc xuất khẩu bất hợp pháp đồng frăng. Tất nhiên trong thực tiễn số tiền này không hề ra khỏi nước Pháp, nhưng họ vẫn có thể bị buộc tội: chấp thuận phạm tội.

Không lo bị khách hàng tố giác, khiếu kiện, Camille Moreau chỉ lo việc luân chuyển tiền mặt quá lớn và ngày càng lớn sẽ bị phát hiện. Quả nhiên sự việc đã diễn ra đúng như vậy. Ngày 17 tháng Mười Một năm 1988, đội Cảnh sát Tài chính quăng mẻ lưới bắt giữ một lúc mười bẩy người. Trong đó đương nhiên có Camille Moreau. Trong máy tính của gã có danh sách tất cả những người gửi tiền. Họ đều có thể bị truy tố nhưng các cơ quan điều tra và tòa án đều chủ trương khoan hồng nhằm tránh gây xìcăngđan…

Cuộc phiêu lưu kết thúc bằng sự khánh kiệt của không ít người. Cư dân thành phố ngớ mặt nhìn nhau tưng hửng, tiếc của buốt ruột mà không dám kêu to. Riêng các chủ ngân hàng vui nổ trời. Lâu nay họ bị la ó vì đưa ra lãi suất tiền gửi chỉ có sáu phần trăm, giờ đây khách hàng nườm nượp kéo tới tìm họ, nhiều người trong số đó có vẻ mặt tiu nghỉu như mèo bị cắt tai.

Tháng Mười Hai năm 1992, tòa tiểu hình số 12 của Paris mở phiên xét xử các tên tội phạm. Công tố viên đề nghị những mức án nghiêm khắc. Tháng Hai 1993 tòa tuyên án: Camille Moreau ba năm tù, có sáu tháng được hưởng án treo, nộp phạt một triệu ba trăm ngàn frăng. “Ông René” lĩnh án ba năm tù, có ba mươi tháng được hưởng án treo, nộp một triệu frăng tiền phạt. Bọn tay sai, cò mồi của Camille Moreau cũng lĩnh án tù nhẹ nhưng bị phạt tiền nặng; trong bọn họ có tám người được miễn tố…

Mánh lừa cuối cùng bằng thủ đoạn “cục tuyết lăn” bị phát hiện đã kết thúc như vậy. Nhưng chắc chắn sẽ còn nhiều vụ tương tự sẽ xẩy ra trong tương lai, vì trên đời này vẫn còn rất nhiều kẻ vì tham mà mất hết tỉnh táo, mất hết ý thức về đạo đức.

Cần nói rõ, và nhắc đi nhắc lại mãi mãi rằng: lãi suất đầu tư lên tới mười phần trăm tháng, hoặc hơn nữa, nhất định là chuyện bịp bợm.