G

ẦN MỘT TUẦN SAU, xe trung đoàn đón chúng tôi về chốt phía đông cầu Sài Gòn, gần Ph’nom Penh. Bên phải vị trí dừng chân là bờ sông Mekong dốc đứng. Bên trái trải ra một bãi lầy với khu rừng thấp, ngập trong nước tù. Các ngôi nhà sàn không người ở, tọa lạc trên cột bê tông cao đứng dầm chân trong nước. Xóm nhà sàn nối với nhau và với đường bằng nhiều đoạn cầu dài lót ván gỗ, gắn hàng lan can mỏng mảnh. Những cây tràm lớn trụi lá thân trắng mốc, vượt hẳn trên tầm đám cây xanh thấp bên dưới, len lỏi chen quanh giữa khu nhà vắng tênh.

Quân đội Kh’mer Đỏ đã bỏ chạy khỏi thủ đô. Dù chưa có ngày lễ chiến thắng hay cuộc duyệt binh nào được tổ chức nhưng chúng tôi mừng lắm, nghĩ rằng đã hết phải đánh nhau rồi, hòa bình rồi. Trung đội nằm giữa vườn sabôchê rậm rạp vùng ngoại ô, cạnh một trại nuôi gà. Đời lính của tôi chưa bao giờ có những ngày sung sướng đến thế. Mắc võng giữa vòm cây xanh mát. Trên đầu, sóc đi tìm quả chín chạy loạt soạt. Bầy sóc đặc biệt dạn người, khéo léo chạy chuyền trên những cành cây mảnh, đánh rơi những trái chúng ăn dở ngọt đến nhức chân răng.

Chúng tôi kiểm tra địa bàn, vào nhà một lão già độc thân còn ở lại không chạy theo lính Pốt. Trong nhà không có gì ngoài mấy hũ trái sabôchê đang ủ dấm, thêm những kẹp cá lìm kìm khô hong khói trên giàn bếp. Đang tình trạng vô chính phủ lâm thời, có vẻ lão già muốn xí phần cát cứ khu vườn trái rộng ven sông này. Hắn hào phóng đãi chúng tôi khô cá lìm kìm hong khói với nước thốt nốt chua. Khi đã lâng lâng men vài ống, lão già dẫn cả tụi ra bờ sông. Một con thuyền nhỏ, gá một cái siệc hình chữ V bằng tre đan gióng trước mũi. Trên mặt sông, đàn cá kìm đang ve vẩy ngược nước trong bóng mát bụi tre lớn. Lũ cá kìm cùng đàn nhưng con to con nhỏ không đều nhau, lượn sóng uốn éo thân mình. Nước sông Mekong mùa khô trong lắm. Bóng rợp bụi tre khiến hình hài lũ cá kìm cũng trong veo, dường như lẫn với nước sông. Mỗi con cá có một cái mỏ kỳ lạ dài ngoằng ngoẵng, trông tựa cái kim tiêm mông sốt rét. Con to nhất đàn đang cặp ngang một con cá lòng tong bằng cái miệng đặc biệt ấy. Chú cá nhỏ giãy giụa vô vọng, cố thoát khỏi hàm con cá lớn. Lão già khéo léo luồn cái siệc ngầm bên dưới rồi từ từ nâng lên hốt gọn. Đàn cá lìm kìm sông xanh soi thấu bụng, quẫy đành đạch trong cái bẫy giản đơn, thấy rõ tận ruột cả những con cá con chúng đã nuốt. Giờ chỉ việc mang về làm sạch, phơi qua một nắng và đưa lên gác bếp xông khói. Giống cá này khi tươi mùi khá tanh, nhưng khi đã phơi khô được nắng và hong khói kỹ thịt rất dai và ngọt.

Lão già rụt rè hỏi: “Liệu lão có thể ở lại cái nhà vườn này không? Có làm phiền gì đến bộ đội Việt Nam không?”. Trong cơn phê lòi men thốt nốt chua, hạ sĩ Vi Văn Ky vung tay, tuyên bố hùng hồn rằng: “Giải phóng Ph’nom Penh rồi, từ giờ trở đi đất vườn này của boòng pò ôn tuốt luốt”.

Lão già ngư phủ Mekong sướng ngất ngư, chắc thấy mình hạnh phúc hơn vạn lần lão già biển cả có mỗi bộ xương con cá kiếm. Khế ước cách mạng, cơ hội đổi đời luôn được ban phát một cách bất ngờ, vào bất cứ lúc nào, thậm chí từ miệng một anh hạ sĩ quèn trong đội quân chiến thắng.