S

ÁNG HÔM 18/11/1978, tiểu đoàn huấn luyện báo động di chuyển, hành quân ra Phủ Lý.

Từ Mậu Chử ra thị xã chỉ khoảng 6km nên đến gần trưa đã tới nơi. Các tiểu đoàn khác trong trung đoàn huấn luyện (E104) đã tập kết đầy đủ. Cổng sân vận động được đóng chặt lại. Trưa hôm đấy, toàn trung đoàn ăn bánh mì trừ bữa. Khoảng 2h chiều, một đoàn văn công quân đội đến biểu diễn úy lạo. “Đường ra trận mùa này đẹp lắm. Trường Sơn Đông nhớ Trường Sơn Tây”. Tôi không nhớ Trường Sơn Tây, tôi nhớ mẹ tôi, nhưng thấy may khi mẹ tôi không có mặt. Lúc này lòng dạ đâu mà nghe hát. Một số thằng lính tai quái ngồi gần ném rào rào những khẩu xương mía nhai dở lên sân khấu. Các ca sĩ vừa say đắm hát, vừa né những tạc đạn vô hồi.

Khoảng 4 giờ chiều, đơn vị hành quân vào ga Phủ Lý giữa hai hàng vệ binh. Từ sân vận động ra ga tàu chỉ khoảng 1 cây số. Tôi đi trong đội hình hành quân, ngoái lại thấy con em gái với mẹ thằng Thắng Hàng Bè, thêm gia đình thằng Lâm và một số gia đình khác đuổi theo hàng quân. Họ đến thăm thường nhật, bất ngờ với cuộc chuyển quân này. Thằng Thắng học khác lớp nhưng cùng trường với tụi tôi. Đám đàn bà con gái xông vào nhưng bị vệ binh gạt ra. Mấy thằng lính Hà Nội nổi khùng vặc lại. Đội vệ binh không làm căng, để mặc họ ôm quấn lấy nhau trong nước mắt. Hình ảnh này in đậm trong tâm trí, thành thử bây giờ khi xem lại đoạn đầu đặc tả cảnh tòng quân trong phim Đàn sếu bay qua, cổ họng tôi như nghẹn lại. Một cô gái váy trắng lớ ngớ len lỏi tìm người yêu đi lính giữa hai hàng thiết giáp. Tiếng kèn vang vọng lên hành khúc. Hộp bánh bích quy sinh nhật tặng người yêu đổ òa tan vụn dưới vòng xích xe tăng, tan vụn dưới những gót quân hành.

Bốn đứa cùng lớp, cùng đơn vị tách thành hai nhóm. Khi lên tàu yên vị, tôi với thằng Tuấn Anh ngồi cạnh nhau. Thằng Bình, thằng Hiệp ngồi ở toa khác. Các cửa toa đóng lại. Hàng lính cảnh vệ và những người thân hôm đó vô tình lên thăm bộ đội ráng ở lại đến cuối chiều chờ phút chia ly. Tàu chuyển bánh, sân ga lùi dần.

Ga Nam Định, tàu dừng một lát ngắn. Rất đột ngột, bố thằng Tuấn Anh xuất hiện ở ngay đầu toa. Ông học ngành đường sắt ở Bắc Kinh, lúc đó đang là trưởng phòng điều độ ga Hàng Cỏ nên biết rõ hành trình của các chuyến tàu. Chỉ ông mới có đủ trách nhiệm và quyền hạn để lên được toa quân sự này. Ông cho chúng tôi một ít tiền, dặn rằng: “Anh em chúng mày dù ở đâu cũng phải bao bọc lấy nhau”. Bố nó cũng như bố tôi. Mấy tháng trước khi vừa thi xong được nghỉ hè, chúng tôi còn đạp xe lang thang ngoài đường. Đi chơi về muộn, chổng mông tắm ở máy nước công cộng cho khỏi nóng. Khuya mới về nhà nó lục cơm nguội ăn rồi lăn ra nền ngủ. Sự hiện diện của ông tại toa này như nhắc những ngày hè học sinh cuối cấp còn rói tươi hoa phượng. Ông lặng lẽ xuống toa, lên chuyến tàu tránh ngay tại đó ngược trở lại Hà Nội. Tôi vẫn nhớ lúc đó trời còn chưa tối hẳn, mặc dù mấy ngọn đèn hành lang trên ga đã heo hắt sáng.

Con tàu trôi vào đồng bằng tối đen. Những chấm vắng đèn đêm xa lắc, ngược chậm qua cửa sổ trong tiếng bánh xe lăn ù ù. Đến sáng, sự buồn chán hôm trước tan biến. Chúng tôi dán mắt vào khung cảnh bên đường luôn thay đổi. Những vùng đất trước chỉ biết qua sách vở đang trôi qua cửa sổ khiến lòng người háo hức. Đường sắt Quảng Bình nhiều đoạn chạy lút giữa dải đồi gianh cao ngập đầu người. Đoạn đường đất heo hút cắt ngang, có đám em bé mặc áo mà không có quần nheo nhóc trông theo. Cây cầu sắt nhỏ bắc qua lạch nước réo lên ù ù khi tàu vượt. Con ngòi lẩn trong vòm tre vùng thượng du có màu xanh thủy tinh đặc biệt. Những con sông Ngàn Phố, Ngàn Sâu nào đó, mới nghe tên như đã gọi mưa miền hoang vu xa vắng. Cung đường sắt xuyên Việt được đánh dấu từng tên ga trong cuốn lịch bỏ túi xinh xắn. Tôi chúi mũi vào đó để tra tên ga xép, biết mình đang đi qua đâu.

Một phác thảo theo ấn tượng còn lại:

“Cầu Hiền Lương bé tí.

Cửa Tùng bên tay trái xa kia.

Nơi đó cách đây 18 năm,

Nửa đêm bố đạp xe ra Hồ Xá.

Đánh điện về nhà đặt tên cho mình.

Lịch kịch! Rình rình…

Quảng Trị cát trắng.

Những ruộng ớt đỏ.

Những con đường vắng.

Những nhà tôn tạm bợ không người.

“Đây là ga Huế!”

Các công tằng tôn nữ mập và đen.

Vị trà đá uống chưa quen.

Lăng Cô: năm hào một đống ghẹ luộc.

Hải Vân đệ nhất hùng quan,

Hổn hển hai đầu tàu kéo đẩy.

Chui hầm tối.

Lính mồm reo,

Mắt chợt xót cay đầy bụi.

Chẳng cái ngu nào giống cái ngu này!

Đà Nẵng tàu chạy giật lùi.

Tam Kỳ: Đồồng rỡi một con gồ.

Dịch mãi mới ra

Eng nói thế

Bố thằng tây nó hiểu.”

Hành trình xuyên Việt bằng xe lửa kết thúc ở ga Hố Nai. Đoàn lính mới vào trạm Long Bình, sau đó được chuyển về căn cứ Sư đoàn 9 ở Trảng Lớn, thị xã Tây Ninh.