S

AU KỲ BẮN ĐẠN THẬT, khoa mục tập nhàn hẳn. Buổi sáng lười, trốn tập thể dục không ai nói. Chúng tôi có thời gian lần mò cải thiện tẩm bổ. Nắng đi vớt ốc bươu, mưa mượn lưới dân đi lưới cá ở ao hợp tác vượt ra mương. Dù đã vượt bờ nhưng cá hợp tác vẫn là cá tập thể. Đất quê vùng chiêm trũng mơ màng trong những buổi trưa hanh gắt nắng rám trái bòng. Giống ốc bươu ốc nứa vỏ mỏng vàng xọng, dồn khí bên trong từ từ nổi lên trên mặt nước, nhờ cơn heo may dài rộng đủng đỉnh làm chuyến viễn du trên mặt sóng lăn tăn. Nghỉ trưa mang vợt ra đi vớt ốc. Ốc mùa này tích mỡ ngủ đông nên béo lắm. Trong những bó rạ được người ta buộc túm, bỏ lại trên ruộng chờ khô để rải liếp màu là nơi trú ngụ của cua đồng. Nhấc ra chắc chắn túm được dăm con. Còn trong những dấu thụt chân người đọng nước trên mặt bùn đã xanh rêu, thọc tay khua khoắng cũng túm được mấy con cá đòng đong, mài mại hay cá giếc nhỏ đem về nhờ chủ nhà kho khế.

Những chiều cuối thu, nằm dài trên bờ mương dưới bóng bạch đàn ngắm bia mẹ con, ngắm các em cong mông đẩy xe cải tiến. Đồng đã gặt xong vắng tênh. Chân rạ bời bời sắp hàng trắng mốc, tương phản với bầu trời kéo ngược hút lên sâu thăm thẳm. Không gian bắt đầu chuyển lạnh thấy rõ. Đất chỗ đơn vị tôi huấn luyện ở cách Bình Lục, Yên Đổ, quê cụ Tam Nguyên chưa đến 4 cây số. Hẳn ngày xưa, cụ cũng sống trong cái không gian đồng đất xóm mạc Bắc Việt cuối thu buồn bã này nên mới bị cảm lạnh, mà than rằng “Ao thu lạnh lẽo nước trong veo”.

Thời gian huấn luyện, khẩu phần ăn của bộ đội cực kỳ kham khổ. Bữa sáng ăn ngô xay nấu như kiểu nấu cơm, có cho chút vôi để ngô mềm, thường thường là nát như bánh đúc. Gác ca cuối tôi hay mò vào cạy cửa bếp ăn vụng cháy. Trên mỗi chậu nhôm chia ngô, chị nuôi úp một miếng cháy. Cháy ngô nấu chảo gang dày khi ăn nóng khá giòn và ngon. Bữa trưa và chiều thì cơm ngô theo tỷ lệ 50/50. Thức ăn là rau muống chấm nước mắm gạo rang. Một chút cá khô mục nữa. Còn thịt hồi đó được định nghĩa là thức ăn hằng ngày của nhân dân mà bằng mắt thường ta không thể nào nhìn thấy được.

Thằng Long “Nhuận” ở 54 Hàng Giấy, gần hiệu sách Yên Sơn, có mang theo một cây guitar. Nó là học trò ông Văn Vượng, chơi classic khá hay. Ngón trémolo(1) những bài Bài ca hy vọng, Vũ khúc Tây Ban Nha... nghe không khác trên đài là mấy. Tôi cũng mới tập tọe học chơi. Đã thế lại còn thích sáng tác. Một sáng tác nhái của tôi theo giai điệu bài Hạ trắng của Trịnh Công Sơn thế này:

“Tuyệt quá.....!

Bữa cơm chúng mình

Toàn rau muống xanh

Bát cơm ngô vàng

Đệm cho món canh

Tép kho hôi rình

Ngửi sao thấy tanh

Nghẹn không muốn nuốt

Biết sao bây giờ...?

Cho nên em buồn

Cho nên em chuồn

Về nơi phố cũ....”

Nhiều đứa không biết Hạ trắng là bài nào, nhưng lại thuộc lòng cái lời xuyên tạc chết tiệt. Một tối, đang gân cổ say sưa trình tấu Hạ trắng thì anh Cường chính trị viên vồ được. Anh ấy hỏi: “Thằng nào sáng tác bài hát này?”. Tôi bảo: “Dạ là Trịnh Công Sơn”. Anh ấy bợp tai tôi phát, bảo: “Đồng chí đừng có bố láo. Đại đội này không có quân nhân nào tên là Trịnh Công Sơn cả. Mai đi làm cỏ lúa!”.

Ba hôm liền, cứ sau bữa trưa, mọi anh em về đánh giấc thì tôi ra ruộng làm lao công dưới sự giám sát của anh Ly tiểu đội trưởng. Anh ấy lầm bầm chửi: “Tiên sư mày, vì nhân dân quên mình không hát, đi hát nhăng hát cuội. Tiên sư mày, vì mày mà bố mày khổ lây”.