M

ỘT CÁI BI ĐÔNG NHỰA úp lên một cái ca inox, từ đó toả ra mùi trà thơm thơm. Một đùm thuốc rê to không hạn chế, để trên một phần tư tờ báo Quân đội mà Thắng Pavel cũng không thèm đếm xỉa. Một ngọn đèn dầu hôi không bóng khêu sáng hết cỡ. Tiếng quậy xoong sàn sạt dưới bếp của thằng Thiệu con đang nấu kẹo sữa. Một buổi tối vui vẻ, chờ đợi đã lâu, đến độ chúng tôi quên mất, thì bất ngờ xuất hiện sau chuyến xe nhu yếu phẩm từ nước nhà mới sang.

Mỗi lần xe sang là một lần mất ngủ, vì lâu lâu mới uống trà nên thần kinh bị kích thích. Lại thêm một anh trả phép sau cả nửa năm biệt tích nữa thì càng vui. Có thể được quà là một điếu thuốc Bắc thơm nhẹ, một ấm trà Bắc chát dịu hậu giọng. Và ngấm ngầm sướng nhất là tủm tỉm cười vô thức, khi nghĩ đến câu nhắn nhủ dễ thương của người bạn gái, trong lá thư mới nhận ban chiều.

Kèm theo báo chí, thư từ, trà lá, đường sữa… là tạp chí Văn nghệ Quân đội. Mỗi đại đội được phát 2 cuốn. Cũng may là các anh cán bộ đại đội hay bận này nọ nên tôi thường tranh với tụi bậu sậu đọc trước. Đọc hết lượt rồi thì xé dần ra hút thuốc rê. Đầu tiên xé trước những tờ mục lục, sau đó xé đến các bài xã luận, khảo cứu hay phê bình. Truyện ngắn, thơ phú thì để lại đọc gần như thuộc lòng hết rồi thì mới bắt đầu dám xé. Giấy in tờ tạp chí này mỏng và tàn khá trắng, làm giấy quấn thuốc rê tốt, không bị khét và bổi xốp như giấy báo. Văn chương in vào đầu còn khói thuốc rê in vào phổi

Những truyện ngắn trong báo Văn nghệ Quân đội trong khoảng thời đó, tôi nhớ nhất hai truyện nhưng không nhớ tác giả. Truyện thứ nhất kể về một cô gái cùng bà mẹ, sống bằng nghề photocopy và đánh máy thuê ở một thị trấn vùng biên. Vùng này đang xảy ra chiến sự với bọn xâm lấn Pôn Pốt. Nàng có ba là một sĩ quan tâm lý chiến Việt Nam Cộng hòa, từng tham gia nghiệp nợ văn chương. Người cha vượt biên, để mẹ con nàng ở lại với nhiều mặc cảm buồn và nàng sống khép kín với thời cuộc.

Một anh phóng viên chiến trường trở về thị trấn. Tất nhiên là quần áo bết bùn đất, một cánh tay bị thương với khẩu K.54 xệ hông. Anh mang đến tiệm nhờ photo bản thảo. Máy photocopy bị hỏng nên cô gái nhận chép tay cho chàng phóng viên. Những câu chữ lấp lánh thực đời chiến đấu hào hùng ở chốt biên giới, hoàn toàn không giống với giọng văn chương lai láng uỷ mị của cha nàng, làm nàng sực tỉnh nhớ đến một người bạn trai đã đi bộ đội. Tâm hồn nàng trở nên biến đổi. Và anh lính kiêm phóng viên lại trở ra chiến trường.

Truyện này làm tôi mơ tưởng có ngày sẽ là cái anh phóng viên chiến trường kia. Rồi tôi sẽ trở về Hà Nội với cái xà cột và khẩu súng ngắn, ngẩng cao đầu nện gót giày đi qua cái nhà ở phố Đồng Xuân nhà nàng, mắt không thèm nhìn vào. Anh phóng viên chiến trường ấy là hình mẫu lý tưởng của tôi khi đó. Cha tôi, vốn cũng có truyện ngắn đăng trên tờ Văn Nghệ hẳn hoi, còn dặn tôi rằng con hãy tích lũy vốn sống. Mẹ tôi lại dặn lúc đánh nhau phải nhìn anh nhìn em. Lúc chúng nó xung phong thì cũng xung phong, lúc chúng nó rút lui thì cũng phải rút lui nghe chưa. Vâng, nhưng điều này thì lính cũ và những cái ụ mối là đáng tin hơn. Không thế có khi còn không sống được, chứ nói gì đến vốn sống.

Truyện thứ hai kể về một xạ thủ B.40, trên mặt trận đánh Pôn Pốt của chúng tôi. Anh ấy có cái tên đẹp như tên con gái. Tôi nhớ hình như tên là Lê Phương Liên – trùng tên với một nhà văn nữ thời đó. Tên đã đẹp, đôi mắt còn đẹp hơn cả cái tên nữa. Tác giả dụng công đặc tả đôi mắt này khá kỹ. Không biết có đẹp như đôi mắt trong truyện Loan mắt nhung hay không, nhưng theo mường tượng của tôi thì đôi mắt đó rất đẹp.

Trong một trận chiến đấu ác liệt bảo vệ biên giới, anh bị thương. Con mắt bên phải đầm đìa máu, không nhìn thấy gì nữa. Bọn Pôn Pốt vẫn tổ chức tấn công lên chốt, những bóng áo đen liên tục xông lên. Tình thế quá nguy cấp. Người chiến sĩ có đôi mắt đẹp liền chuyển khẩu B.40 sang vai bên trái nhằm bắn quân thù, bất kể lỗ chích khí trên thân súng B.40 sẽ làm mù nốt con mắt còn lại. Địch bị đánh tan, còn người lính của chúng ta đã hiến dâng đôi mắt đẹp cho Tổ quốc.

Bên phải thân khẩu B.40 mà chúng tôi hay gọi là ống lươn, gần với bản tay cò phía trên búa đập nó có một cái lỗ chích khí nhỏ. Tôi không biết người ta làm cái lỗ đó để làm gì, nhưng tụi bắn B.40 được dạy rằng đừng có ngu mà ngắm bắn bằng vai trái. Từ hồi đánh nhau từ biên giới đến bây giờ, tôi chẳng thấy thằng nào ngắm bắn B.40 cả. Chúng nó toàn kẹp nách thổi đạn cho khỏi điếc tai, bởi tiếng nổ đầu nòng B.40 đanh lắm. Phụt kiểu ngắm đôi trái, trung đội trưởng hô lên hay hô chạy chắc cũng không biết gì mà giương mặt nghệt. Sau này giải ngũ về quê tai lòi ư hử, lấy vợ rước đứa nào chắc khổ cho đứa con gái đó, vì sẽ mang tiếng quát chồng.

Truyện này về sau còn được cải biên thành câu chuyện truyền thanh sáng Chủ nhật, phát trên đài cho lính nghe. Âm nhạc vĩ cầm da diết. Nhạc nền chêm giữa các đoạn hồi tưởng phục hiện khung cảnh bình yên quê nhà, với những kỷ niệm cùng bạn gái thời đi học. Tôi không tin chuyện này, đọc tức anh ách. Nó gần như xúi người ta hy sinh vô nghĩa mà không dạy cách người ta chiến thắng. Như thế không phải là người lính chân chính.

Nhưng dù không tin, tôi vẫn bị ám ảnh bởi cái sự quên mình kia, dẫu đã ba năm lấm láp chiến trường. Để rồi sau này, khi về trại viết Quân đoàn 4 ở Ph’nom Penh, tôi bịa ra cái chuyện thằng Thành bắn B.40, khi đuôi súng giáp luôn với bờ đê dựng đứng, góc an toàn không đảm bảo. Bắn như thế thì luồng khí phản lực của đạn bị vướng vật cản sẽ thổi ngược trở lại, làm bỏng nặng xạ thủ. Nhưng cần gì, quân thù đang xông lên thì phải nêu cao chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

Câu chuyện tôi sáng tác ra ấy được in trong một cuốn truyện in chung của Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân về sau này. Tên truyện nhỏ của tôi trong tập do cụ Vũ Sắc đặt là Ở một góc chiến hào. Sách in giấy rơm đen nhưng có truyện của mình nên thơm lắm. Tôi đến lĩnh tiền nhuận bút chỗ chị Hồng, vợ anh Chu Lai ở phố Lý Nam Đế. Bốn mươi lăm đồng tất cả. Lại còn được thưởng thêm một cái đèn bão nữa để những đêm mất điện chong đèn lên mà viết. Cây đèn bão này tôi cho thằng Tuấn Anh Đại đội 1. Còn chỗ cụ Đỗ Gia Hựu, cụ Vũ Sắc kiểm duyệt hướng dẫn sửa bài, tôi mua kẹo lạc về khao nhai côm cốp ở số 23 phố Lý Nam Đế, đàng hoàng như nhà văn quân đội thật.

Tôi lấy cuốn sách có truyện của mình, tặng một cô bạn rất xinh của cô em gái, mong nàng chiếu cố đến mình. Nhưng tiếc thay nàng không có máu văn chương nên chắc đã lẳng cuốn sách tâm huyết của tôi vào tủ cho mọt ăn hoặc bán cân cho bà xôi lúa làm giấy gói. Tưởng tượng ra điều đó, thấy lòng đắng ngắt như nhai liều cối.