C

ÙNG TRUNG ĐỘI thông tin tôi có Thịnh đen 2W. Anh Thịnh đi lính năm 1977, quê huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc, vào đơn vị chiến đấu trước tôi mấy tháng. Tay này nghịch ngầm và hay xem trộm thư của người khác rồi lôi ra bôi bác rất khó chịu. Thời đang chiến dịch tổng tiến công Ph’nom Penh, chúng tôi chưa được công khai sử dụng chiến lợi phẩm nên bữa ăn toàn là cá khô mục mang từ nước sang. Hành quân liên miên cả ngày lẫn đêm, cán bộ soi từng li từng tí, làm gì có lúc nào sểnh ra mà cải thiện. Ăn uống kham khổ chết mẹ nhưng thằng Hải “Thái lọ” truyền đạt khi viết thư về nhà lại kể đại loại: “…Gia đình đừng lo gì. Chúng con bên này ăn uống phủ phê toàn gạo trắng. Campuchia là đồng bằng to nhất của sông Mê Kông, lúa mọc hoang đầy đồng… Thực phẩm toàn cá tươi ăn phát ớn!…”. Nó viết thế để gia đình yên tâm. Thịnh đen vớ được đoạn đó, cứ đến bữa ăn nhìn thấy cá mục lại quay sang thằng Hải lên giọng lải nhải: “… Toàn cá tươi ăn phát ớn! Toàn cá tươi ăn phát ớn…!”. Thế thì bố thằng nào chịu được! Thằng Hải tức quá hắt nguyên bát nước mắm cá mục vào người anh Thịnh. Cả hai quăng bát đũa lao vào đập nhau giáp lá cà. Anh em xúm vào giằng mỗi đứa ra một nơi.

Tôi thì bị quả khác. Tính tôi thích mơ mộng những điều phi thường hoành tráng, trong đầu vớ vẩn toàn truyện của Pautovxki lẫn Daudet. Tết năm 1979, khi viết thư cho em gái, với giọng đầy chất người hùng, tôi bệ nguyên đai nguyên kiện một câu của đài BBC nghe được trên radio vào trong lá thư: “…Khờ me đỏ không chịu nổi sức tiến của chiến xa và pháo nặng, tan rã trong vòng chưa đến một tuần…”. Cụm từ này hấp dẫn tôi ghê gớm. Anh Thịnh dòm qua vai đọc trộm được, cứ thấy tôi lại gân cổ cò: “Ui! Ui…! Chiến xa vớí pháo nặng đến kìa!”. Chẳng nhẽ lại đập cho một cái bẹt mặt. Nhưng hắn to con hơn nên tôi chỉ lầu bầu chửi lại. Thằng cha Vĩnh toét mà mắt tinh gớm.

Ngoài những lúc khó chịu ấy ra thì anh Thịnh chơi với tôi cũng khá hợp. Quê hương bản quán của anh Thịnh tôi mô tả vanh vách làm hắn ngạc nhiên. Tôi kể về những trưa trung du nắng như thiêu như đốt. Tụi trẻ con chúng tôi đầu giắt đầy ké đầu ngựa vì rúc bụi đi tìm quả dại. Chùm quả ngô rang vị chua nhan nhát, quả khuôn mánh hung đỏ ngọt dịu, cây bồ quân đầy gai xé xoạc cái áo Đức Hạnh loang lổ mực tím. Anh Thịnh ngạc nhiên hỏi sao mày biết, biết đến cả tên những cây rừng quả dại quê tao. Tôi bảo hồi sơ tán bom Mỹ lần thứ nhất thì tôi đã ở đấy, trong xã Bá Hiến dưới chân Tam Đảo, nơi bệnh viện ông già tôi đã tạm đóng đô. Tại chính quê anh ấy, tôi đã thấy, đã thử chạm vào một quả tim người thật được để trong một cái đĩa tây phủ lá chuối sau một ca mổ tử thi của kíp mổ, trước khi thấy trái tim thằng Khoát trung đội vận tải bật ra khỏi lồng ngực mà vẫn còn co bóp trong trận luồn sâu phum Th’mei. Mối quan tâm, sự chia sẻ về một vùng đất quen khiến chúng tôi quý nhau hơn.

Đợt truy quét định kỳ mùa mưa vào sâu trong chân núi Phnom Aural theo kế hoạch 5 ngày, đã sang đến ngày thứ ba. Tiểu đoàn đang chuẩn bị hành quân về cứ thì trung đoàn lệnh xuống cho D4 đứng chân tại chỗ, điều các đại đội bung rộng đội hình đón lõng. Bên Tiểu đoàn 6 đi mũi sườn vừa đụng địch, đang lùa về hướng chúng tôi. Tiểu đoàn giăng ngang đội hình chờ cất vó. Nhưng chờ mãi không thấy địch đâu, không biết nó chạy hướng nào. Gạo chỉ còn đúng một ngày. Cáp đen anh nuôi, mới nhận chức đại đội phó C2, sốt ruột bảo Thịnh đen gọi về tiểu đoàn liên tục. Gì chứ để lính đói là không chịu được. Gọi đến lần thứ 3 cùng một thông tin giàu chất anh nuôi hơn chất tác chiến như thế. Anh Sơn nổi nóng điện xuống lệnh bớt khẩu phần lại, nấu cháo mà ăn chứ không được rời vị trí phục kích. Thịnh đen từ lâu vốn không phục, gí tổ hợp vào tai anh Cáp bảo ông nghe cho rõ, đừng có hỏi nữa tốn pin lắm! Cáp đen đột nhiên thẳng tay tương quả đấm đúng giữa mặt Thịnh đen. Một con người bình thường, trong một phút bất ngờ lại có những hành động điên khùng. Thịnh đen giật ngay khẩu AK của thằng liên lạc, mở nấc liên thanh nhè cẳng Cáp đen điểm xạ hai viên một đi gần nửa băng đạn. Đất cày tung dưới chân, Cáp đen nhảy cẫng lên theo nhịp bắn chạy xuống trung đội.

Đại đội 2 báo về tiểu đoàn. Anh Nhương cho thằng Vỹ xuống thay. Về đến cứ, truyền đạt áp tải anh Thịnh đen ra giao cho trung đoàn bộ. Ở ngoài đó, Thịnh đen chui hầm giam của vệ binh trung đoàn một tuần liền. Lang thang lao động đào hầm ngoài Ban tác chiến một thời gian lại lù lù đeo ba lô về tiểu đoàn bộ chờ quyết định kỷ luật. Không hiểu sao người ta không giữ anh Thịnh đen luôn ngoài đó. Suốt thời gian về lại, trung đội thông tin không ai nói chuyện gì với anh Thịnh. Hắn tự nhiên lầm lỳ như một người câm, nằm từ sáng đến tối. Anh Thịnh cũng không nói chuyện với tôi nữa. Sự nặng nề này chấm dứt khi anh Thịnh nhận quyết định tước quân tịch đuổi về địa phương.

Trong lần truy quét độc lập ngay sau đó của Đại đội 2, khi đang mắc võng chuẩn bị chỗ nghỉ đêm bên bờ suối gần phum Kh’rang S’vai, thằng liên lạc của anh Cáp đen đá mìn KP2. Thằng địch cài mìn rất tai quái. Nó hẳn là một tay tay trinh sát hoặc thợ săn có kinh nghiệm. Lần này nó chọn địa điểm là một bờ suối cách đường bò khoảng 20m. Cây rừng chỗ đó thưa, tán mát xanh om. Thân cây dầu thẳng, cách nhau đủ một tầm mắc võng nhìn rất mời mọc. Chỗ này nếu lội suối thì phải dồn đội hình để xắn quần. Đội hình dồn, lính hay có thói quen bung rộng ra hai bên nên rất dễ dính đòn. Nếu nghỉ chân thì khoảng rừng sát bờ suối này là một nơi lý tưởng, đủ chỗ cho cả chỉ huy sở và anh nuôi. Thằng liên lạc nhanh nhảu xí ngay cái chỗ định mệnh ấy. Lúc đi, Đại đội 2 đã dừng chân tại đây an toàn nên lúc về nó có phần chủ quan.

Không bao giờ tắm hai lần trên cùng một dòng sông. Không bao giờ đi về trên cùng một con đường bò. Cáp đen đã quên điều ấy mất rồi! Quả mìn KP.2 nhảy lên chớp sáng trong buổi chiều tối. Liên lạc đại đội và thằng Nhĩ tử vong ngay. Cáp đen ổ bụng đã vỡ, nhưng vẫn còn thều thào dặn với: “Các em chuyển đội hình ngay… xuôi suối…đừng lội ngược…lộ… nước… đục. Bình tĩnh…đi… thưa… ra…” rồi mới chịu tắt thở.

Trời ơi! Ngày trước, bao giờ anh ấy cũng chúng bay thế này, chúng bay thế nọ, có gọi các em bao giờ đâu? Con chim trước khi chết hót tiếng kêu thương, con người phút lâm chung nói lời nói tử tế. Người hùng Thuỷ Hử thô lỗ, người anh chuyên nhận lỗi về mình, cây nhậu giời gầm của tiểu đoàn Tư đã ra đi. Hai mươi bốn tay súng Đại đội 2 võng thi thể Cáp đen, thằng Nhĩ và thằng liên lạc lặng lẽ xuôi nước theo lời trăng trối, triển khai đội hình nghỉ đêm cách điểm nổ mìn 500m. Thằng Vỹ thông tin lúc mìn nổ đang trèo cái cây gần đó mắc anten vì sóng kém nên thoát chết. Máy 2W dựa tạm dưới gốc cây bị mảnh văng làm hỏng.

Mất liên lạc! Cả tiểu đoàn xôn xao sốt ruột. Hôm sau Đại đội 3 được lệnh hành quân theo đúng lộ trình tác chiến của Đại đội 2 đi tìm. Vừa mới ra khỏi đầu phum cứ Bal Tahien Đại đội 2 đã về tới. Chúng tôi nghe tin dữ ngay phiên đầu tiên từ máy Đại đội 3 thằng Mạnh gọi về. Tin chỉ huy sở C2 dính mìn làm cả tiểu đoàn bộ nhao nhác chạy ra đón. Thằng Ban trố mặt tái dại túm chặt tay sợ thằng Vỹ chết. Hai đứa cùng quê Thanh Hà, Hải Dương, hay được anh Nhương phân công đi máy với nhau. May cho Ban trố, lần này đi 3 ngày truy quét gần nên nó ở nhà. Nếu đi cùng, đứng dưới gốc cây làm máy dính suất chết chắc. Lính Đại đội 3 và vận tải chuyển cáng đỡ tử sĩ ra thẳng trung đoàn bộ. Anh em Đại đội 2 nhường cáng nhưng không một ai quay trở về. Cứ thế, cả hai đại đội đưa tử sĩ ra ga Bâmnak.

Mất một lúc ba người, tiểu đoàn tôi từ đó không khí ắng đi một dạo.