Tôi từng khắc nó lên đó, và thuở ban đầu, tôi lấy làm hãnh diện lắm. Nhưng dần dà, tôi để ý thấy mỗi khi có người bạn cũ nào đi ngang qua, họ đều chống cằm lên lan can, xị mặt đọc từ trên xuống dưới cho tới khi đọc đến dòng đó, rồi họ sẽ khúc khích cười một mình, vẻ mãn nguyện và thoải mái trước khi bước đi. Thế là tôi cạo phăng nó đi cho rảnh nợ đám người ngớ ngẩn đó. Nhưng người chết nào mà chẳng rất mực tự hào về tấm bia mộ của mình. Kìa, nửa tá nhà Jarvis đang đi ngang qua, vác theo cả tấm bia mộ của gia đình. Và Smithers cùng vài gã ma thuê mướn cũng vừa đi qua với tấm bia của hắn cách đây một chốc. Này, Higgins, chào tạm biệt, bạn già! Đó là Meredith Higgins—mất năm ‘44—thuộc cùng hội cùng thuyền với chúng tôi trong nghĩa trang—một gia đình danh giá xưa cũ—cụ cố ngoại là người da đỏ—tôi với ông ấy thân nhau lắm—chắc tại ông ấy không nghe thấy tiếng tôi gọi nên mới không trả lời. Tôi tiếc quá, vì đáng ra tôi đã có thể giới thiệu ông với ông ấy. Ông sẽ phải ngưỡng mộ ông bạn già này cho mà xem. Đó là bộ xương rời rạc, gù lưng, và méo mó nhất mà ông từng thấy, nhưng lại cực kỳ vui tính. Khi ông cười, nghe cứ như tiếng hai hòn đá cọ xát vào nhau, và ông luôn mở đầu bằng một tiếng rít nghe vui tai, tựa như tiếng móng tay cào trên mặt kính cửa sổ. Này, Jones! Đó là Columbus Jones già nua—bộ liệm tốn mất bốn trăm đô la—tổng cộng cả bộ cánh, tính cả bia mộ, là hai ngàn bảy trăm. Đó là vào mùa xuân năm ‘26. Cái phong thái ấy thời đó quả là sang trọng tột bậc. Người chết từ tận vùng Alleghanies cũng lặn lội tới để chiêm ngưỡng đồ đạc của lão—kẻ nằm ngôi mộ kế bên tôi còn nhớ rõ lắm. Giờ ông có thấy cái gã đang đi với một mảnh bia mộ kẹp dưới nách, mất một khúc xương chân dưới đầu gối, và chẳng mặc trên người lấy một mảnh vải nào không? Đó là Barstow Dalhousie, và chỉ sau Columbus Jones, hắn là người được tẩm liệm xa hoa nhất từng đặt chân vào nghĩa trang của chúng tôi. Tất cả chúng tôi đều đang rời đi. Chúng tôi không thể chịu đựng nổi cách đối xử mà lũ con cháu dành cho mình nữa. Chúng mở ra những nghĩa trang mới, nhưng lại mặc kệ chúng tôi trong cảnh tủi nhục này. Chúng sửa sang đường sá, nhưng chẳng bao giờ tu sửa bất cứ thứ gì liên quan tới chúng tôi hay thuộc về chúng tôi. Hãy nhìn cái quan tài của tôi mà xem—dù vậy tôi nói cho ông hay, vào thời của nó, đó là một món đồ nội thất từng khiến bất cứ phòng khách nào trong thành phố này phải ngoái nhìn. Nếu muốn, ông cứ lấy nó đi—tôi không kham nổi chi phí tu sửa nữa rồi. Hãy đóng lại đáy mới, thay một phần nắp trên, đệm thêm chút vải lót mới dọc bên trái, và ông sẽ thấy nó cũng thoải mái chẳng kém bất kỳ cái hòm nào cùng loại mà ông từng thử qua đâu. Không cần cảm ơn đâu—không, đừng nhắc đến nó làm gì—ông đã rất lịch sự với tôi, và tôi thà trao cho ông tất cả tài sản mình có còn hơn là tỏ ra vô ơn. Bây giờ, tấm liệm này cũng là một thứ khá hay ho, nếu ông muốn... Không ư? Chà, tùy ông vậy, nhưng tôi chỉ muốn tỏ ra công bằng và hào phóng thôi—tôi chẳng phải hạng keo kiệt đâu. Tạm biệt nhé, bạn hiền, tôi phải đi đây. Đêm nay có lẽ tôi phải đi một chặng đường dài—cũng chẳng rõ nữa. Tôi chỉ biết chắc một điều, đó là giờ tôi đang trên đường di cư, và sẽ chẳng bao giờ ngủ lại cái nghĩa trang tồi tàn cũ kỹ đó nữa. Tôi sẽ đi cho tới khi tìm được nơi ở đàng hoàng, kể cả phải cuốc bộ tới tận New Jersey. Cánh đàn ông đều đang đi cả. Trong cuộc họp kín công khai tối qua, mọi người đã quyết định di cư, và khi mặt trời mọc, sẽ chẳng còn lại lấy một bộ xương trong những chốn ở cũ của chúng tôi nữa. Những nghĩa trang kiểu đó có thể vừa ý những người bạn còn sống của tôi, nhưng chúng không vừa mắt những hài cốt đang hân hạnh có đôi lời này. Ý kiến của tôi cũng là ý kiến chung của mọi người. Nếu ông nghi ngờ, cứ thử đi mà xem lũ ma đang rời đi đã đảo lộn mọi thứ trước khi bắt đầu như thế nào. Chúng gần như đã nổi loạn trong những biểu hiện đầy chán ghét của mình. Này, kia là vài người nhà Bledsoe, và nếu ông giúp tôi một tay khiêng tấm bia mộ này, tôi nghĩ mình sẽ nhập hội và đi cùng với họ—nhà Bledsoe là một gia đình danh giá xưa cũ, năm mươi năm trước, khi tôi còn đi lại trên những con phố này dưới ánh ban ngày, họ luôn xuất hiện cùng những cỗ xe tang sáu ngựa kéo và đủ thứ kiểu cách như thế đấy. Tạm biệt nhé, bạn hiền.”

Và với tấm bia mộ trên vai, ông ta nhập vào đoàn người rùng rợn, lôi theo chiếc quan tài hư hỏng của mình, bởi dù ông ta có tha thiết mời mọc tôi đến thế nào, tôi cũng nhất quyết khước từ lòng hiếu khách đó. Tôi đồ rằng trong suốt hai tiếng đồng hồ, những kẻ bị ruồng bỏ đáng thương này cứ lạch cạch đi qua, gồng mình gánh vác những món đồ tang tóc, và suốt thời gian đó, tôi ngồi đó mà thương xót cho họ. Một hai kẻ trẻ nhất và ít tàn tạ nhất trong số họ có hỏi về những chuyến tàu đêm trên các tuyến đường sắt, nhưng những kẻ còn lại có vẻ không biết đến phương thức di chuyển đó, và chỉ hỏi về những con đường công cộng thông thường tới các thị trấn và thành phố, vài nơi trong số đó giờ đây chẳng còn trên bản đồ nữa, đã biến mất khỏi bản đồ và khỏi mặt đất từ tận ba mươi năm trước, và một số ít thì thậm chí chưa bao giờ tồn tại ở bất cứ đâu ngoài những tấm bản đồ, mà lại là bản đồ tư nhân của các đại lý bất động sản nữa chứ. Họ hỏi về tình trạng của các nghĩa trang ở những thị trấn và thành phố đó, và về tiếng tăm của cư dân nơi đây trong việc tôn kính người chết.

Toàn bộ sự việc này khiến tôi vô cùng hứng thú, đồng thời cũng khơi dậy trong tôi sự đồng cảm đối với những kẻ không nhà không cửa này. Và vì tất cả mọi chuyện có vẻ quá thật, mà tôi thì không hề hay biết đó là một giấc mơ, tôi bèn đề cập với một bóng ma đang trùm liệm về ý tưởng nảy ra trong đầu mình: xuất bản một bản tường thuật về cuộc di cư kỳ lạ và đầy sầu thảm này, nhưng cũng nói rằng tôi không thể miêu tả nó một cách trung thực, y như những gì đã diễn ra, mà không mang tiếng là đùa cợt với một chủ đề nghiêm trọng và tỏ ra thiếu tôn kính đối với người chết, điều mà sẽ gây sốc và khiến bạn bè còn sống của họ đau lòng. Thế nhưng, cái tàn dư nhã nhặn và đường bệ của một cựu công dân nọ bèn nhoài người qua cổng của tôi, thì thầm vào tai tôi rằng:

“Đừng để điều đó làm ông bận tâm. Cái cộng đồng có thể chịu đựng được những nghĩa trang như nơi chúng tôi đang rời đi này thì cũng có thể chịu đựng được bất cứ lời nào người ta nói về những người chết bị bỏ rơi và lãng quên đang nằm trong đó.”

Đúng lúc đó, một tiếng gà gáy vang lên, và đoàn rước kỳ quái ấy tan biến, chẳng để lại lấy một mảnh vải hay một mẩu xương nào. Tôi choàng tỉnh, thấy mình đang nằm với cái đầu thò ra ngoài giường và “chùng” xuống khá nhiều—một tư thế có lẽ thuận lợi cho việc nằm mơ thấy những giấc mơ chứa đựng các bài học đạo đức, nhưng chẳng phải là thi ca.

LỜI GHI CHÚ.—Xin đảm bảo với độc giả rằng nếu các nghĩa trang trong thị trấn của quý vị được giữ gìn ngăn nắp, thì Giấc Mơ này hoàn toàn không nhắm vào thị trấn của quý vị, mà chỉ nhắm một cách đầy ác ý vào thị trấn kế bên mà thôi.